Czy joga to grzech? Spór w Kościele i przykłady duchownych praktykujących jogę
W Kościele katolickim nie istnieje jedno, wspólne stanowisko wobec jogi. Dla części duchownych jest ona praktyką, przed którą należy ostrzegać ze względów duchowych i teologicznych. Inni patrzą na nią inaczej – jako na neutralną formę pracy z ciałem i oddechem, którą sami praktykują lub wykorzystują w pracy z ludźmi. Ten rozdźwięk nie dotyczy marginesu, lecz realnych, publicznie znanych postaw księży i zakonnic.
Ostrzeżenia przed jogą – stanowisko obecne także w Polsce
W polskiej przestrzeni katolickiej, wobec jogi najczęściej spotykane są głosy krytyczne. Wielu księży i zakonnic podkreśla, że joga nie jest wyłącznie zestawem ćwiczeń fizycznych, lecz praktyką wywodzącą się z religii Wschodu. W ich opinii oddzielenie warstwy cielesnej od duchowej bywa niemożliwe, a pozornie neutralne ćwiczenia mogą prowadzić do nieświadomego otwarcia się na obcą chrześcijaństwu duchowość.
W Polsce szerokim echem odbiła się wypowiedź zakonnicy, która wprost przestrzegała wiernych przed jogą, wskazując m.in. na koncepcję energii kundalini i jej rzekomy wpływ na psychikę oraz sferę duchową. Według niej praktyka ta może wchodzić w konflikt z chrześcijańskim rozumieniem modlitwy i relacji z Bogiem.
Podobne opinie pojawiają się także w kazaniach, konferencjach rekolekcyjnych i publikacjach katolickich, gdzie joga bywa przedstawiana jako forma synkretyzmu religijnego lub zagrożenie duchowe wymagające jednoznacznego odrzucenia.
Co faktycznie mówi Kościół jako instytucja
Oficjalne dokumenty Kościoła katolickiego nie zawierają bezpośredniego zakazu praktykowania jogi. Zamiast tego pojawiają się ostrzeżenia przed bezrefleksyjnym przenoszeniem technik medytacyjnych i duchowych z innych tradycji religijnych do chrześcijaństwa.
Problemem – w tym ujęciu – nie są same ćwiczenia fizyczne czy praca z oddechem, lecz ryzyko zastępowania modlitwy chrześcijańskiej praktykami opartymi na odmiennej teologii. Ta niejednoznaczność sprawia, że w obrębie Kościoła funkcjonują bardzo różne interpretacje.
Duchowni, którzy praktykują jogę – inne spojrzenie
Obok głosów ostrzegawczych istnieją jednak także udokumentowane przypadki duchownych, którzy nie tylko nie potępiają jogi, ale sami ją praktykują lub traktują jako narzędzie pracy z ciałem i uważnością.
Jednym z często przywoływanych przykładów jest ks. Joseph H. Pereira, rzymskokatolicki kapłan z Indii, który od lat wykorzystuje elementy jogi w terapii osób uzależnionych i przeżywających kryzysy psychiczne. W jego ujęciu joga nie jest religią, lecz metodą pracy z ciałem, oddechem i koncentracją, stosowaną w ściśle zdrowotnym kontekście.
W Stanach Zjednoczonych znany jest także ks. Thomas Ryan, duchowny i certyfikowany instruktor jogi, który publicznie podkreśla, że praktykowana przez niego joga nie ma charakteru kultowego i może współistnieć z chrześcijańską duchowością, o ile nie zastępuje modlitwy.
Christians Practicing Yoga i ks. Anthony Randazzo
W zachodnim kontekście warto wspomnieć również o środowisku skupionym wokół inicjatywy Christians Practicing Yoga. Był to ruch zrzeszający chrześcijan – w tym duchownych – którzy traktowali jogę jako praktykę pracy z ciałem i uważnością, podporządkowaną własnej tradycji wiary.
Jedną z postaci wymienianych w badaniach nad tym zjawiskiem jest ks. Anthony Randazzo, rzymskokatolicki duchowny w Stanach Zjednoczonych, który praktykował jogę i integrował ją z refleksją chrześcijańską w ramach duszpasterstwa. Jego działalność opisywana jest m.in. w analizach akademickich poświęconych relacjom między jogą a chrześcijaństwem.
Jean-Marie Déchanet (1906–1992): benedyktyn i autor „Christian Yoga”
Jednym z najczęściej przywoływanych europejskich przykładów duchownych praktykujących jogę jest o. Jean-Marie Déchanet, benedyktyn, który już w połowie XX wieku pisał o możliwości stosowania wybranych technik jogi w sposób podporządkowany modlitwie chrześcijańskiej. Nie chodziło mu o synkretyzm, lecz o to, by ciało – poprzez postawę, oddech i uspokojenie – sprzyjało skupieniu i kontemplacji.
Déchanet jest autorem książki znanej w przekładzie angielskim jako „Christian Yoga”, dostępnej w bibliotekach cyfrowych: Christian Yoga (1960).
Europa dziś: joga w chrześcijańskich ośrodkach rekolekcyjnych
Współczesna Europa prezentuje jeszcze bardziej zróżnicowany obraz. Obok środowisk jednoznacznie krytycznych istnieją chrześcijańskie ośrodki, które otwarcie proponują programy łączące medytację chrześcijańską z praktyką jogi jako formą pracy z ciałem i uważnością.
Przykładem jest Bonnevaux we Francji – centrum rekolekcyjne i medytacyjne, w którego ofercie pojawiają się programy łączące modlitwę, ciszę i praktykę jogi. Nie jest to dowód na oficjalną aprobatę Kościoła jako instytucji, ale świadectwo istnienia środowisk chrześcijańskich, które traktują jogę jako neutralne narzędzie dobrostanu, a nie akt religijny.
A co z Polską?
W polskim kontekście znacznie łatwiej znaleźć głośne wypowiedzi ostrzegawcze niż jednoznacznie udokumentowane historie duchownych, którzy publicznie przyznawaliby się do praktykowania jogi. Jeśli takie przypadki istnieją, rzadko trafiają do głównego nurtu debaty medialnej.
Skąd bierze się ten rozdźwięk?
Źródłem sporu nie jest sama joga, lecz jej interpretacja. Dla jednych każda praktyka wywodząca się z religii Wschodu niesie nieusuwalny kontekst duchowy. Dla innych kluczowe znaczenie ma intencja oraz sposób praktykowania, a ćwiczenia fizyczne i praca z oddechem mogą zostać oddzielone od religijnej symboliki.
W praktyce oznacza to, że dwóch duchownych, odwołując się do tej samej wiary, może dojść do zupełnie odmiennych wniosków.
Granica między ćwiczeniem a duchowością
Spór o jogę w Kościele katolickim nie dotyczy wyłącznie pozycji ciała czy technik oddechowych. Jest częścią szerszej debaty o granicach między kulturą, zdrowiem psychicznym a duchowością. Pokazuje też, jak różnie interpretowane mogą być te same praktyki w zależności od kontekstu, intencji i osobistego doświadczenia.
Nie ma jednej odpowiedzi, która zamykałaby temat. Są natomiast realne historie, konkretne stanowiska i wyraźny podział, który – jak widać – nie zniknie szybko.
Bibliografia
- Randazzo, Anthony; Ferrara-Mattheis, Madelana, Beatitudes, Christ and the Practice of Yoga (Resurrection Press, 2006). Christians Practicing Yoga
- Ryan, Thomas, CSP, Prayer of Heart and Body: Meditation and Yoga in Christian Spiritual Practice (Paulist Press, 1995). Christians Practicing Yoga
- Ryan, Thomas (red.), Reclaiming the Body in Christian Spirituality (Paulist Press, 2005). Christians Practicing Yoga
- Bordenkircher, Susan, Yoga for Christians (W Publishing, 2006). Christians Practicing Yoga
- Déchanet, Jean-Marie, Christian Yoga (lata 1950–1960). Wikipedia
- Świerzowska, Agata, „Joga chrześcijańska: próba opisu na wybranych przykładach”, Nomos Nr 77 (2012).