Co tętno spoczynkowe mówi o zdrowiu i oczekiwanej długości życia?

czw., 06/02/2020 - 20:31
Zainteresowany faktem, że ssaki o szybszym tętnie żyją generalnie krócej niż te, których serce pracuje wolniej, Dr Herbert J. Levine, wybitny kardiolog i emerytowany profesor z Tufts University School of Medicine, w swoim artykule z 1997 r. pt. "Spoczynkowe tętno i oczekiwana długość życia" postanowił zadać sobie pytanie, czy rzeczywiście oczekiwana długość życia może zależeć od wartości tętna w spoczynku. Pomimo upływu tak wielu lat i mnogości przeprowadzonych w tym kierunku badań naukowych, do dziś naukowcy nie są w stanie udzielić wyczerpującej i jednoznacznej odpowiedzi na pytanie słynnego profesora. Jednak, najnowsze badania wykazały istotny związek pomiędzy wolniejszym tętnem, a dłuższym życiem, w związku z czym lekarze zaczęli uznawać wartość tętna spoczynkowego za ważny wskaźnik kondycji zdrowotnej ludzkiego organizmu (źródło 1).

Tętno w spoczynku, a długość życia





Czym jest tętno spoczynkowe?



Wraz z rosnącą popularnością różnego rodzaju przenośnych urządzeń monitorujących pracę serca, ludzie są dziś bardziej niż kiedykolwiek świadomi własnego tętna spoczynkowego.

Tętno, potocznie nazywane pulsem, jest rytmicznym ruchem naczyń krwionośnych, który polega na rozciąganiu i kurczeniu się ścian tętnic pod wpływem mechanicznego działania tłoczonej krwi przez lewą komorę serca. Tak zwane tętno spoczynkowe (HRsp) jest najniższym tętnem, jakie osiągamy w ciągu dnia. Występuje w momencie, gdy jesteśmy całkiem spokojni, siedzimy, lub leżymy i jest niższe o około 20 uderzeń od średniego tętna dziennego.

Przeciętna wartość tętna spoczynkowego u osób prowadzących siedzący tryb życia waha się w granicach 60-80 uderzeń na minutę. Ponieważ wysportowane serce o wiele sprawniej przepompowuje krew, im organizm bardziej wyćwiczony, tym niższe staje się tętno spoczynkowe. U osób ćwiczących regularnie od dłuższego czasu, tętno spoczynkowe może wynosić około 40 uderzeń na minutę, a nawet mniej!

Zgodnie z wynikami nowego badania, przeprowadzonego z wykorzystaniem największego istniejącego zbioru danych dotyczących codziennego tętna spoczynkowego, wartość ta może się różnić od osoby do osoby nawet o 70 uderzeń na minutę. To naprawdę spora rozbieżność!


Podsumowanie
Tak zwane tętno spoczynkowe (HRsp) jest najwolniejszą akcją serca, jaka ma miejsce w ciągu doby. Występuje w momencie, gdy jesteśmy całkiem spokojni, siedzimy, lub leżymy i jest niższe o około 20 uderzeń od średniego tętna dziennego.


Czy ludzie z wolniejszym tętnem spoczynkowym żyją dłużej?



Starając się odpowiedzieć na pytanie, czy oczekiwana długość naszego życia może być odwrotnie proporcjonalna do wartości tętna spoczynkowego, naukowcom nie udało się potwierdzić istnienia związku przyczynowego, zachodzącego pomiędzy wartością tętna w bezruchu, a oczekiwaną długością życia. Zdaniem większości badaczy, osoby mające niższe tętno spoczynkowe są zdrowsze i bardziej wysportowane niż pozostali i z tego powodu żyją dłużej.

Jak zmierzyć tętno spoczynkowe? Co może oznaczać przyśpieszone tętno?


Niemniej jednak, wyniki niektórych eksperymentów dowodzą, że długość życia może być bezpośrednio związana z wartością tętna spoczynkowego, niezależnie od poziomu wytrenowania organizmu. Zespół dr Magnusa T. Jensena, kierownika oddziału kardiologii w kopenhaskim szpitalu uniwersyteckim Amager & Hvidovre przeanalizował dane dotyczące prawie 2800 mężczyzn w średnim wieku, których obserwowano przez 16 lat. Każdą z osób oceniono pod kątem VO2 max, co jest miarą poziomu sprawności. Dane te pozwoliły naukowcom dojść do wniosku, że w rzeczywistości istnieje bezpośredni związek, niezależny od sprawności fizycznej, między niższym tętnem, a niższym ryzykiem przedwczesnej śmierci (źródło 1).


Podsumowanie
Niektóre badania dowodzą, iż ludzie o niższej wartości tętna spoczynkowego, teoretycznie mogą cieszyć się dłuższym życiem.


Jaki jest normalny zakres wartości tętna spoczynkowego?



Zgodnie z wytycznymi American Heart Association, tętno spoczynkowe uznawane jest za "normalne", gdy mieści się w przedziale od 60 do 100 uderzeń na minutę. Jest to jednak bardzo duża rozpiętość wartości, a zdaniem wielu lekarzy, tętno spoczynkowe wynoszące powyżej 90 uderzeń na minutę nie jest czymś zupełnie normalnym i może znacznie ograniczać długość życia.

Badanie pt. Scripps Research, którego wyniki opublikowane w PLOS, wykazało, że to, co dla jednej osoby jest uznawane za "normalne", może być dla drugiej całkiem "nienormalne". Średnie tętno spoczynkowe poszczególnych przebadanych osób wynosiło zaledwie 40, a innych nawet 110 uderzeń na minutę! W badaniu podkreślono również, że odchylenia od typowych dla danej osoby wartości tętna spoczynkowego mogą być oznaką, że z organizmem dzieje się coś niedobrego. Jednym z ważnych ograniczeń tego badania jest jednak fakt, że śledzono w nich jedynie tętno uczestników, nie biorąc pod uwagę ich ogólnego stanu zdrowia. Nie posiadając informacji o stanie zdrowia osób, którym mierzono tętno, trudno jest stwierdzić, czy tak zwany "normalny" puls nie jest przypadkiem efektem ubocznym ewentualnych problemów zdrowotnych.

Choć generalnie niższe tętno spoczynkowe (50-65) jest uznawane za rzecz dobrą, od tej reguły istnieje kilka wyjątków. Jeśli nie jesteś sportowcem, ani osobą intensywnie ćwiczącą, a Twoje serce "bije" z prędkością mniejszą niż 60 uderzeń na minutę, może to być oznaką niektórych chorób, takich jak przykładowo niedoczynność tarczycy, lub nieprawidłowości elektrycznych układu przewodzącego, szczególnie jeśli występują przy tym dodatkowe objawy, takie jak przykładowo zawroty głowy.

Z drugiej strony, jeśli Twoje tętno spoczynkowe stale przekracza 90 uderzeń na minutę, szczególnie z objawami takimi jak duszności, ucisk w klatce piersiowej, lub zawroty głowy, powinieneś pilnie zostać zbadany przez lekarza.


Podsumowanie
Za "normę" przyjmuje się wartości tętna spoczynkowego mieszczące się w zakresie 60-100 uderzeń na minutę.


Jak zmierzyć tętno spoczynkowe?



Wartości naszego tętna spoczynkowego mogą się znacznie zmieniać w ciągu doby, w zależności od tego, ile kaw wypijamy, poziomu odczuwalnego stresu, a także od tego, czy dobrze się wysypiamy.

Tętno spoczynkowe powinno się sprawdzać 3-4 razy w tygodniu, o różnych porach, nie wcześniej niż dwie godziny po wysiłku i przynajmniej kilka ładnych godzin po spożyciu kofeiny. Ponieważ istnieje ryzyko, że samo śledzenie tętna może wywoływać pewien niepokój, który czasami może prowadzić do przyśpieszonej akcji serca, wyniki uzyskane w takiej okoliczności można a priori uznać za niewiarygodne.

Z wielu przyczyn praktycznych, tętno spoczynkowe najlepiej monitorować w nocy, kiedy organizm jest wyciszony i odpoczywa (źródło 2 ). Do tego celu bardzo przydatne może okazać się urządzenie monitorujące pracę serca - np. zegarek z pulsometrem - który zakładamy sobie na noc.

Tętno spoczynkowe można również zmierzyć bez konieczności stosowania specjalistycznych, czasami dość drogich, urządzeń. Można śmiało mierzyć je sobie rano, zaraz po przebudzeniu i przed wstaniem z łóżka, jednak gdy się śpieszymy, a więc jesteśmy psychicznie "nakręceni", nie będzie to miało większego sensu. Najlepiej będzie przeznaczyć na to chwilę czasu w weekend, gdy nie musimy z samego rana myśleć o obowiązkach i czujemy się w miarę odprężeni.

Najlepszym miejscem do pomiaru tętna jest tętnica promieniowa umiejscowiona na nadgarstku, lub tętnica szyjna. Należy przyłożyć dwa palce do tych miejsc, licząc ilość uderzeń w ciągu 15 sekund, a następnie otrzymaną wartość pomnożyć przez 4, co pozwoli uzyskać ilość „uderzeń” serca w ciągu minuty.

Im niższe okaże się być nasze tętno spoczynkowe, tym teoretycznie lepsza wydolność serca.

Co może oznaczać przyśpieszone tętno w spoczynku



Zbyt wysokie tętno spoczynkowe - ponad 80 uderzeń na minutę - może oznaczać problemy ze zdrowiem. Może ono wynikać z niezdrowego trybu życia, stosowania używek, niewysypiania się, zbyt małej ilości codziennego ruchu.

Przyśpieszone tętno w spoczynku może mieć podłoże psychologiczne (nerwica, depresja, zaburzenia lękowe), a także wskazywać - przykładowo - na następujące dolegliwości fizyczne:


  • nadczynność tarczycy;

  • anemia;

  • choroby układu oddechowego;

  • choroby serca;

  • hipoglikemia;

  • niedobór wapnia, magnezu, lub potasu.




Podsumowanie
Tętno spoczynkowe można mierzyć bez konieczności stosowania specjalistycznych urządzeń, a powinno się to robić jakieś 3-4 razy w tygodniu w odpowiednio dobranych chwilach.


Bibliografia:

1 - Elemental - What Your Resting Heart Rate Says About You;
2 - Medonet - Tętno spoczynkowe - charakterystyka i pomiar.