Depresja – objawy, przyczyny i metody leczenia

Depresja jest jedną z najczęściej diagnozowanych chorób psychicznych na świecie i jednocześnie jedną z najczęściej błędnie rozumianych. W potocznym języku bywa utożsamiana z chwilowym smutkiem, obniżonym nastrojem lub reakcją na trudne wydarzenia życiowe. Tymczasem w sensie klinicznym depresja jest chorobą, która wymaga spełnienia ściśle określonych kryteriów diagnostycznych.

Zgodnie z międzynarodowymi klasyfikacjami (ICD-10, ICD-11, DSM-5), rozpoznanie epizodu depresyjnego opiera się na liczbie objawów, ich nasileniu oraz czasie trwania – zwykle co najmniej dwóch tygodni. Odróżnienie naturalnych reakcji emocjonalnych od choroby ma kluczowe znaczenie, ponieważ zarówno bagatelizowanie depresji, jak i jej błędne rozpoznanie mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Czynniki ryzyka depresji

Depresja nie rozwija się z jednej, prostej przyczyny. Współczesna psychiatria opisuje ją jako efekt współdziałania czynników biologicznych, psychologicznych oraz społecznych, które wzajemnie na siebie oddziałują. Oznacza to, że u różnych osób do zachorowania mogą prowadzić odmienne drogi, a obecność jednego czynnika ryzyka nie przesądza jeszcze o rozwoju choroby.

Istotną rolę odgrywają uwarunkowania biologiczne. U osób, w których rodzinach występowały zaburzenia nastroju, ryzyko zachorowania na depresję jest wyraźnie podwyższone. Nie oznacza to jednak dziedziczenia samej choroby, lecz raczej predyspozycji do określonego sposobu reagowania układu nerwowego na stres, przeciążenie emocjonalne czy zmiany hormonalne. Badania wskazują również na znaczenie zaburzeń regulacji neuroprzekaźników oraz osi stresu, czyli układu podwzgórze–przysadka–nadnercza.

Czynniki hormonalne stanowią kolejny istotny element ryzyka. Depresja częściej występuje w okresach gwałtownych zmian hormonalnych, takich jak ciąża, okres poporodowy, menopauza czy andropauza. Zwiększoną podatność obserwuje się również u osób z chorobami endokrynologicznymi, w szczególności z niedoczynnością tarczycy. W tych przypadkach objawy depresyjne mogą być pierwszym sygnałem zaburzeń ogólnoustrojowych.

Na rozwój depresji istotnie wpływają także czynniki psychologiczne. Do najważniejszych należą przewlekły stres, doświadczenia traumatyczne, długotrwałe poczucie braku kontroli nad własnym życiem oraz trudności w regulacji emocji. Osoby o wysokiej wrażliwości, skłonności do perfekcjonizmu, nadmiernego poczucia odpowiedzialności lub samokrytycyzmu mogą być bardziej narażone na rozwój zaburzeń depresyjnych, zwłaszcza w sytuacjach przeciążenia.

Nie bez znaczenia pozostają czynniki społeczne i środowiskowe. Samotność, brak stabilnego wsparcia społecznego, trudna sytuacja materialna, długotrwałe bezrobocie czy konflikty rodzinne zwiększają ryzyko depresji, szczególnie gdy utrzymują się przez dłuższy czas. Depresja częściej rozwija się także u osób przewlekle chorych, zmagających się z ograniczeniami fizycznymi lub utratą sprawności.

Warto podkreślić, że depresja może pojawić się również bez wyraźnego czynnika zewnętrznego. U części pacjentów objawy rozwijają się stopniowo, bez jednoznacznego „wydarzenia wyzwalającego”. W takich przypadkach choroba bywa mylnie interpretowana jako cecha osobowości, przemęczenie lub naturalny element starzenia się, co prowadzi do opóźnienia diagnozy i leczenia.

Obecność czynników ryzyka nie oznacza nieuchronnego rozwoju depresji. Mają one charakter predysponujący, a o wystąpieniu choroby decyduje ich kumulacja, czas trwania oraz indywidualna odporność psychiczna i biologiczna danej osoby. Wczesne rozpoznanie i odpowiednia interwencja mogą znacząco zmniejszyć ryzyko pełnoobjawowego epizodu depresyjnego.

Choroby somatyczne sprzyjające występowaniu objawów depresyjnych

Depresja częściej występuje u osób zmagających się z chorobami przewlekłymi, zwłaszcza takimi, które wpływają na gospodarkę hormonalną, układ odpornościowy lub ośrodkowy układ nerwowy. W tych przypadkach objawy depresyjne nie są jedynie reakcją psychologiczną na chorobę, lecz mogą stanowić integralny element jej obrazu klinicznego.

Do schorzeń szczególnie często współwystępujących z zaburzeniami nastroju należą choroby endokrynologiczne, w tym niedoczynność tarczycy oraz autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto). Zaburzenia hormonalne, przewlekły stan zapalny oraz zmiany metaboliczne mogą wpływać na funkcjonowanie układu nerwowego i sprzyjać rozwojowi objawów depresyjnych, takich jak obniżenie nastroju, przewlekłe zmęczenie czy zaburzenia koncentracji.

Zwiększoną częstość depresji obserwuje się również u pacjentów z chorobami neurologicznymi (np. chorobą Parkinsona, stwardnieniem rozsianym), chorobami zapalnymi jelit, cukrzycą, chorobami sercowo-naczyniowymi oraz nowotworami. Wspólnym mechanizmem może być przewlekły stres fizjologiczny, procesy zapalne oraz długotrwałe obciążenie organizmu.

Należy podkreślić, że skuteczne leczenie choroby somatycznej nie zawsze prowadzi do ustąpienia objawów depresyjnych. W takich sytuacjach konieczna bywa równoległa ocena stanu psychicznego i wdrożenie odpowiedniego leczenia psychiatrycznego lub psychoterapeutycznego. Zintegrowane podejście do pacjenta zwiększa szanse na poprawę jakości życia i zmniejsza ryzyko przewlekłego przebiegu depresji.

Leki mogące sprzyjać objawom depresyjnym

Niektóre leki stosowane w leczeniu chorób somatycznych mogą – u części pacjentów – sprzyjać obniżeniu nastroju lub nasileniu objawów depresyjnych. Nie oznacza to, że same w sobie „powodują depresję”, jednak mogą ujawniać predyspozycje lub pogarszać istniejące już zaburzenia nastroju. Niektóre leki mogące się do tego przyczyniać: 

• niektóre leki obniżające ciśnienie krwi (np. beta-blokery);
• lewodopa stosowana w chorobie Parkinsona;
• izotretynoina;
• niektóre leki przeciwzapalne i hormonalne.

W przypadku pojawienia się objawów depresyjnych w trakcie farmakoterapii decyzję o ewentualnej modyfikacji leczenia powinien zawsze podejmować lekarz.

Czy dieta może wpływać na rozwój depresji?

Sposób odżywiania ma istotny wpływ na funkcjonowanie organizmu, w tym układu nerwowego. Przewlekłe niedobory niektórych składników odżywczych – takich jak witaminy z grupy B, kwasy tłuszczowe omega-3, magnez, cynk czy tryptofan – mogą sprzyjać zaburzeniom nastroju i pogorszeniu samopoczucia psychicznego.

Dieta nie jest przyczyną depresji sama w sobie, ale może stanowić czynnik wspomagający lub obciążający, zwłaszcza u osób z innymi czynnikami ryzyka.

Objawy depresji

Rozpoznanie depresji opiera się na obrazie klinicznym ocenianym przez lekarza lub psychologa. Szczególne znaczenie mają tak zwane objawy osiowe: utrwalone obniżenie nastroju, utrata zdolności odczuwania przyjemności (anhedonia) oraz wyraźny spadek energii i popędu seksualnego.

Objawy mogą mieć różne nasilenie i często współwystępują z dolegliwościami lękowymi oraz somatycznymi, co bywa przyczyną opóźnionej diagnozy.

Czy depresja może wiązać się z agresją?

U części pacjentów depresja może przebiegać z nasilonym napięciem psychicznym, drażliwością i pobudzeniem. W tzw. depresji agitowanej obserwuje się zwiększone ryzyko impulsywnych zachowań, w tym autoagresji. Zjawisko to wymaga pilnej oceny specjalistycznej.

Psychiczne objawy depresji

Psychiczne objawy depresji nie ograniczają się do samego uczucia smutku. Najbardziej charakterystycznym i jednocześnie najbardziej obciążającym symptomem jest utrwalone obniżenie nastroju, które utrzymuje się przez większość dnia i nie ustępuje mimo obiektywnie pozytywnych wydarzeń. Chorzy często opisują ten stan jako emocjonalne „spłaszczenie”, poczucie wewnętrznej pustki lub trwałe przygnębienie, które nie ma wyraźnej przyczyny. Częstym elementem obrazu depresji jest także nasilone poczucie beznadziejności oraz nadmierne, często nieadekwatne poczucie winy. Pacjenci mogą przypisywać sobie odpowiedzialność za wydarzenia, na które nie mieli realnego wpływu, lub odczuwać stałe przekonanie o własnej bezwartościowości. Towarzyszy temu pesymistyczna ocena przyszłości oraz przekonanie, że poprawa stanu zdrowia nie jest możliwa.

W przebiegu depresji wyraźnie pogarszają się funkcje poznawcze. Spadek koncentracji, trudności w skupieniu uwagi oraz obniżona zdolność podejmowania decyzji sprawiają, że codzienne czynności – praca zawodowa, nauka czy nawet proste obowiązki domowe – stają się nadmiernie obciążające. Objawy te bywają mylnie interpretowane jako „lenistwo” lub brak motywacji, podczas gdy w rzeczywistości są one bezpośrednim skutkiem choroby.

U wielu pacjentów depresji towarzyszą objawy lękowe, takie jak stałe napięcie wewnętrzne, uczucie niepokoju, drażliwość lub poczucie zagrożenia, które nie znajduje racjonalnego uzasadnienia. Lęk ten może mieć charakter uogólniony lub nasilać się w określonych sytuacjach, dodatkowo pogłębiając wycofanie społeczne i poczucie izolacji.

W cięższych postaciach depresji pojawiają się myśli rezygnacyjne, a niekiedy także myśli samobójcze. Mogą one przyjmować formę biernych pragnień „nieistnienia” lub bardziej konkretnych rozważań dotyczących odebrania sobie życia. Obecność takich myśli jest zawsze sygnałem alarmowym i wymaga pilnej konsultacji specjalistycznej, niezależnie od nasilenia pozostałych objawów.

Należy podkreślić, że występowanie pojedynczych objawów psychicznych nie jest równoznaczne z rozpoznaniem depresji. O diagnozie decyduje ich współwystępowanie, utrzymywanie się przez określony czas oraz wyraźny wpływ na codzienne funkcjonowanie pacjenta w sferze zawodowej, społecznej i osobistej.

Fizyczne (somatyczne) objawy depresji

Fizyczne, czyli somatyczne objawy depresji są częstym, a zarazem jednym z najbardziej mylących elementów obrazu choroby. U wielu pacjentów to właśnie dolegliwości cielesne wysuwają się na pierwszy plan, podczas gdy obniżenie nastroju pozostaje słabo zaznaczone lub nie jest w ogóle kojarzone z problemem natury psychicznej. Z tego powodu depresja bywa przez długi czas leczona wyłącznie w ramach medycyny somatycznej.

Jednym z najczęściej zgłaszanych objawów są różnego rodzaju bóle, w tym bóle głowy, karku, pleców oraz dolegliwości mięśniowo-stawowe. Bóle te często mają charakter przewlekły, są trudne do jednoznacznego umiejscowienia i nie zawsze znajdują potwierdzenie w badaniach obrazowych czy laboratoryjnych. Współczesne badania wskazują, że w depresji dochodzi do zaburzeń przetwarzania bodźców bólowych oraz aktywacji mechanizmów zapalnych, co może nasilać odczuwanie bólu.

Bardzo częstym elementem depresji są zaburzenia snu. Mogą one przyjmować postać trudności z zasypianiem, częstych wybudzeń nocnych lub wczesnego, porannego budzenia się, po którym nie występuje uczucie regeneracji. Rzadziej obserwuje się nadmierną senność. Zaburzenia snu nie tylko nasilają pozostałe objawy depresji, ale również istotnie obniżają zdolność organizmu do regeneracji i adaptacji do stresu.

Depresja wpływa także na funkcjonowanie układu pokarmowego. U pacjentów mogą występować bóle brzucha, uczucie pełności, nudności, zaparcia lub biegunki, a także wyraźne zmiany apetytu – zarówno jego utrata, jak i nadmierne łaknienie. Objawy te są częściowo związane z zaburzoną regulacją osi mózg–jelita oraz przewlekłym napięciem układu autonomicznego.

Częstym, choć niespecyficznym objawem somatycznym jest przewlekłe zmęczenie i poczucie wyczerpania, które nie ustępuje mimo odpoczynku. Pacjenci opisują je jako „brak siły w całym ciele” lub uczucie ciężkości, które utrudnia nawet podstawową aktywność. Objaw ten bywa błędnie interpretowany jako skutek przemęczenia lub chorób internistycznych.

W przebiegu depresji mogą pojawiać się również zaburzenia ze strony układu sercowo-naczyniowego, takie jak kołatanie serca, uczucie ucisku w klatce piersiowej czy wahania ciśnienia tętniczego. Objawy te często współwystępują z lękiem i mogą prowadzić do obaw o chorobę serca, mimo braku istotnych nieprawidłowości w badaniach kardiologicznych.

Należy podkreślić, że somatyczne objawy depresji nie są „udawane” ani wyłącznie psychogenne. Stanowią one realny efekt zaburzeń neurobiologicznych, hormonalnych i autonomicznych towarzyszących chorobie. Ich obecność często utrudnia leczenie depresji, a utrzymywanie się dolegliwości fizycznych po ustąpieniu objawów psychicznych zwiększa ryzyko nawrotu choroby.

Podobnie jak w przypadku objawów psychicznych, pojedyncze dolegliwości somatyczne nie stanowią podstawy do rozpoznania depresji. Kluczowe znaczenie ma ich współwystępowanie z innymi objawami oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie pacjenta.

Stopnie nasilenia depresji

Depresja może mieć przebieg łagodny, umiarkowany lub ciężki. W ciężkich epizodach mogą występować objawy psychotyczne, takie jak urojenia lub omamy, a także znaczne zahamowanie psychoruchowe. Stopień nasilenia choroby determinuje sposób leczenia.

Depresja endogenna

Depresja endogenna jest określeniem używanym do opisania postaci depresji, w której dominującą rolę odgrywają czynniki biologiczne. Objawy rozwijają się często bez wyraźnego związku z aktualnymi wydarzeniami życiowymi, co bywa szczególnie trudne do zrozumienia zarówno dla pacjenta, jak i jego otoczenia. Chorzy mogą odczuwać głębokie obniżenie nastroju, utratę energii oraz zaburzenia snu mimo pozornie stabilnej sytuacji życiowej.

W tej postaci depresji istotną rolę przypisuje się zaburzeniom regulacji neuroprzekaźników, osi stresu oraz układu hormonalnego. Charakterystyczne są także wyraźne zaburzenia rytmu dobowego, takie jak nasilanie się objawów w godzinach porannych, wczesne budzenie się oraz brak uczucia regeneracji po śnie. Depresja endogenna często ma przebieg nawrotowy i wymaga leczenia specjalistycznego, nierzadko opartego na farmakoterapii uzupełnianej psychoterapią.

Depresja lękowa

Depresja lękowa, nazywana również depresją agitowaną, jest postacią depresji, w której na pierwszy plan wysuwają się objawy lękowe. Obniżonemu nastrojowi towarzyszy nasilone napięcie wewnętrzne, niepokój, drażliwość oraz poczucie ciągłego zagrożenia. Pacjenci często opisują ten stan jako emocjonalnie nie do zniesienia, znacznie bardziej obciążający niż sam smutek.

W tej postaci depresji może występować pobudzenie psychoruchowe, trudności z pozostaniem w bezruchu, przyspieszenie myśli oraz nasilona bezsenność. Depresja lękowa wiąże się z podwyższonym ryzykiem impulsywnych zachowań oraz prób samobójczych, dlatego wymaga pilnej oceny psychiatrycznej i odpowiednio dobranego leczenia. Nieleczona może prowadzić do znacznego pogorszenia funkcjonowania oraz szybkiego wyczerpania psychicznego.

Depresja poporodowa

Depresja poporodowa jest zaburzeniem nastroju, które rozwija się zwykle w pierwszych miesiącach po urodzeniu dziecka. Jej wystąpienie wiąże się z gwałtownymi zmianami hormonalnymi, przeciążeniem fizycznym i psychicznym oraz nową, wymagającą rolą społeczną. Należy ją wyraźnie odróżnić od tzw. „baby blues”, który ma charakter przemijający i zwykle ustępuje samoistnie w ciągu kilkunastu dni po porodzie.

Objawy depresji poporodowej obejmują utrwalone obniżenie nastroju, poczucie bezradności, lęk o zdrowie dziecka, trudności w nawiązywaniu więzi emocjonalnej oraz nadmierne poczucie winy. Nieleczona depresja poporodowa może negatywnie wpływać nie tylko na stan psychiczny matki, ale również na rozwój emocjonalny dziecka oraz relację partnerską. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie mają kluczowe znaczenie dla zdrowia całej rodziny.

Depresja maskowana

Depresja maskowana, określana również jako depresja atypowa lub wegetatywna, charakteryzuje się tym, że klasyczne objawy obniżonego nastroju są słabo zaznaczone lub pozostają w tle. Na pierwszy plan wysuwają się natomiast dolegliwości somatyczne, takie jak przewlekłe bóle, zaburzenia snu, dolegliwości ze strony układu pokarmowego czy objawy lękowe.

Pacjenci z depresją maskowaną często przez długi czas poszukują pomocy u lekarzy różnych specjalności, a liczne badania nie wykazują jednoznacznej przyczyny dolegliwości. Brak poprawy mimo leczenia somatycznego bywa źródłem frustracji i pogłębia poczucie bezradności. Depresja maskowana może poprzedzać klasyczny epizod depresyjny lub stanowić jego nietypową postać, dlatego jej rozpoznanie wymaga szczególnej czujności diagnostycznej.

Metody leczenia depresji

Leczenie depresji powinno być prowadzone pod opieką specjalisty. W zależności od nasilenia objawów stosuje się psychoterapię, farmakoterapię lub ich połączenie. Wbrew obiegowym opiniom, leki przeciwdepresyjne nie są zawsze pierwszym wyborem.

W leczeniu umiarkowanej i ciężkiej depresji często stosuje się farmakoterapię, opartą głównie na lekach wpływających na regulację nastroju. Szczegółowe informacje na temat mechanizmów działania, grup leków oraz zasad ich bezpiecznego stosowania omawia osobny artykuł poświęcony lekom przeciwdepresyjnym – działaniu i zasadom stosowania.

W niektórych przypadkach, zwłaszcza na początku leczenia lub przy nasilonych objawach lękowych, lekarz może czasowo zalecić benzodiazepiny stosowane krótkoterminowo w leczeniu lęku. Leki te nie leczą depresji jako takiej i ze względu na ryzyko uzależnienia wymagają ścisłej kontroli lekarskiej.

Test na depresję

Testy przesiewowe, takie jak Skala Depresji Becka, mogą pomóc w orientacyjnej ocenie nasilenia objawów, ale nie stanowią narzędzia diagnostycznego i nie zastępują konsultacji specjalistycznej.

W przypadku myśli samobójczych lub zagrożenia życia należy niezwłocznie skontaktować się z numerem alarmowym 112 lub zgłosić się do najbliższego SOR.

FAQ – najczęstsze pytania o depresję

Czym różni się depresja od chwilowego obniżenia nastroju?

Chwilowe obniżenie nastroju jest zwykle proporcjonalną reakcją na sytuację życiową i z czasem słabnie, nawet jeśli przez kilka dni utrzymuje się smutek, rozdrażnienie czy zmęczenie. W depresji objawy są bardziej utrwalone, trwają co najmniej kilkanaście dni (często dłużej), a ich nasilenie wyraźnie pogarsza codzienne funkcjonowanie – w pracy, w domu, w relacjach i w podstawowej aktywności. Kluczowe znaczenie ma także współwystępowanie kilku objawów jednocześnie, takich jak spadek energii, utrata zainteresowań, zaburzenia snu, zmiany apetytu czy myśli rezygnacyjne.

Czy depresja może przebiegać bez „typowego” smutku?

Tak. U części pacjentów dominują objawy takie jak zobojętnienie, spłaszczenie emocjonalne, drażliwość, wewnętrzne napięcie lub poczucie pustki. Zamiast płaczu i smutku pojawia się wrażenie „odcięcia” od emocji oraz trudność w przeżywaniu przyjemności (anhedonia). Taki przebieg bywa mylony z przemęczeniem, wypaleniem lub „gorszym okresem”, co może opóźniać zgłoszenie się po pomoc.

Czy objawy somatyczne mogą być głównym lub jedynym sygnałem depresji?

Mogą. Depresja często współwystępuje z dolegliwościami fizycznymi: przewlekłymi bólami, zaburzeniami snu, problemami trawiennymi, kołataniem serca, spadkiem libido czy uporczywym zmęczeniem. U części osób to właśnie te objawy są najbardziej dokuczliwe, a obniżony nastrój pozostaje słabo zauważalny. Jeśli badania somatyczne nie wyjaśniają przyczyny dolegliwości, a pacjent jednocześnie doświadcza spadku energii, utraty zainteresowań lub lęku, warto rozważyć konsultację specjalistyczną również w kierunku depresji.

Kiedy objawy depresji wymagają pilnej pomocy?

Pilnej konsultacji wymagają zwłaszcza: myśli samobójcze, poczucie utraty kontroli, nasilona bezsenność przez wiele nocy z rzędu, gwałtowne pogorszenie funkcjonowania, epizody autoagresji, a także objawy psychotyczne (np. urojenia, omamy). Jeżeli pojawia się realne ryzyko odebrania sobie życia lub ktoś nie jest w stanie zapewnić sobie bezpieczeństwa, należy niezwłocznie skontaktować się z numerem alarmowym 112 lub zgłosić się do najbliższego SOR.

Czy leczenie depresji zawsze oznacza konieczność przyjmowania leków?

Nie zawsze. W łagodnych epizodach depresji skuteczna może być sama psychoterapia, zwłaszcza poznawczo-behawioralna lub interpersonalna, o ile pacjent jest w stanie regularnie w niej uczestniczyć. W depresji umiarkowanej i ciężkiej często zaleca się farmakoterapię, czasem łączoną z psychoterapią, ponieważ poprawia to skuteczność leczenia i zmniejsza ryzyko nawrotu. Dobór metody zależy od nasilenia objawów, czasu ich trwania, ryzyka samobójczego, chorób współistniejących i wcześniejszych epizodów.

Dlaczego leki przeciwdepresyjne nie działają od razu?

Leki przeciwdepresyjne zwykle wymagają czasu, aby wywołać pełny efekt terapeutyczny. Zmiany w regulacji układów neurobiologicznych zachodzą stopniowo, dlatego poprawa bywa zauważalna dopiero po kilku tygodniach systematycznego stosowania. W początkowym okresie leczenia mogą wystąpić działania niepożądane lub przejściowe wahania samopoczucia, co wymaga kontaktu z lekarzem prowadzącym, ale nie powinno być samodzielnym powodem odstawienia leku bez konsultacji.

Czy benzodiazepiny (np. Lorafen) leczą depresję?

Benzodiazepiny nie leczą depresji jako choroby. Mogą być stosowane krótkoterminowo w leczeniu nasilonego lęku, bezsenności lub pobudzenia, zwłaszcza na początku terapii, wyłącznie pod kontrolą lekarza. Ze względu na ryzyko tolerancji i uzależnienia nie są przeznaczone do długotrwałego stosowania i nie powinny zastępować leczenia przeciwdepresyjnego ani psychoterapii.

Czy depresja może nawracać i skąd wiadomo, że to nawrót?

Tak, depresja może mieć przebieg nawrotowy. Ryzyko nawrotu rośnie m.in. po ciężkich epizodach, przy współistnieniu zaburzeń lękowych, chorób przewlekłych, utrzymującym się stresie oraz po zbyt wczesnym przerwaniu leczenia. O nawrocie może świadczyć powrót charakterystycznego zestawu objawów: spadku energii, utraty zainteresowań, zaburzeń snu, pogorszenia koncentracji i narastania poczucia beznadziejności. W takiej sytuacji warto jak najwcześniej skontaktować się ze specjalistą, ponieważ szybka interwencja bywa skuteczniejsza niż leczenie rozwiniętego, ciężkiego epizodu.

Bibliografia

1. World Health Organization – Depression and Other Common Mental Disorders
2. American Psychiatric Association – DSM-5
3. NICE Guidelines – Depression in adults
4. ICD-11 – Mood disorders