Był przekonany, że już nie żyje. Prawdziwa historia Grahama

Początek historii

Graham (jego nazwisko nie zostało ujawnione w publikacjach naukowych ani medialnych) był młodym mężczyzną mieszkającym w Wielkiej Brytanii. Przed chorobą nie cierpiał na przewlekłe zaburzenia psychotyczne. W wywiadach lekarskich opisywano go jako osobę funkcjonującą normalnie, bez wcześniejszych urojeń czy dezorganizacji myślenia.

Punkt zwrotny nastąpił po ciężkim epizodzie depresyjnym i próbie samobójczej. Graham zatruł się tlenkiem węgla, co doprowadziło do niedotlenienia mózgu. Przeżył i trafił pod opiekę psychiatryczną, jednak po wyjściu ze szpitala jego sposób postrzegania rzeczywistości uległ radykalnej zmianie. W rozmowach z lekarzami Graham tłumaczył później, że próbując odebrać sobie życie, wierzył, iż dosłownie „zniszczył” swój mózg, dlatego uznawał go za martwy lub nieistniejący (relacja pacjenta cytowana w New Scientist, 2013).

„Jestem martwy”

Po powrocie do domu Graham zaczął twierdzić, że nie żyje. Nie chodziło o rozpacz czy myśli samobójcze. Był przekonany, że śmierć już się wydarzyła. 

Mówił, że jego mózg przestał istnieć, że w ciele nie krąży już krew, a emocje zniknęły razem z życiem. Twierdził, że nie musi jeść, ponieważ martwy organizm nie potrzebuje pożywienia, i że wszystko, co robi, odbywa się już po śmierci, a nie w jej trakcie.

Twierdził, że zapach jedzenia nic dla niego nie znaczy, a smak przestał istnieć. Uważał, że jego ciało znajduje się w stanie rozkładu, choć nie dostrzegał tego fizycznie. Logicznie wyjaśniał swoje przekonania i nie reagował na argumenty, które miałyby je podważyć.

Funkcjonowanie „po śmierci”

Najbardziej niepokojące dla lekarzy było to, że Graham nie sprawiał wrażenia osoby ciężko chorej psychicznie w potocznym sensie. Rozmawiał spokojnie, był zorientowany co do miejsca i czasu, rozumiał pytania i odpowiadał na nie w sposób spójny.

Nie krzyczał, nie był agresywny, nie przejawiał dezorganizacji myślenia. Jedynym elementem całkowicie oderwanym od rzeczywistości było przekonanie, że już nie żyje.

Zdarzało się, że chodził na cmentarz, bo – jak twierdził – było to jedyne miejsce odpowiednie dla kogoś w jego stanie. Uważał, że piekło nie jest miejscem, do którego się trafia po śmierci, lecz stanem, w którym już się znajduje.

Decyzja o badaniach mózgu

Przypadek Grahama zwrócił uwagę zespołu neurobiologów z Uniwersytetu w Liège, kierowanego przez prof. Stevena Laureysa, specjalistę w badaniach nad świadomością i stanami granicznymi, takimi jak śpiączka czy stan wegetatywny.

Zdecydowano się przeprowadzić badania obrazowe mózgu, w tym funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI) oraz pomiary metabolizmu mózgowego.

Wyniki, które zaskoczyły naukowców

Obraz mózgu Grahama był wyjątkowy. Aktywność metaboliczna w niektórych obszarach kory mózgowej była drastycznie obniżona – na poziomie porównywalnym do tego, co obserwuje się u osób w stanie minimalnej świadomości lub w śpiączce.

Szczególnie dotyczyło to rejonów związanych z poczuciem „ja”, integracją doznań cielesnych, przetwarzaniem emocji, oceną własnego istnienia.

Jednocześnie inne obszary mózgu funkcjonowały wystarczająco dobrze, by umożliwić logiczne myślenie i komunikację. To tłumaczyło, dlaczego Graham mógł rozmawiać i funkcjonować społecznie, a jednocześnie był przekonany, że nie istnieje jako żywa osoba.

Jeden z neurologów wspominał później, że był to jedyny przypadek w jego karierze, gdy sekretariat pilnie wzywał go na konsultację z pacjentem, który konsekwentnie twierdził, że jest martwy (wypowiedź Stevena Laureysa przytaczana w New Scientist, 2013).

Diagnoza i jej znaczenie

Lekarze rozpoznali u Grahama rzadkie zaburzenie psychiczne, znane jako zespół Cotarda – stan, w którym pacjent jest przekonany, że nie żyje, że jego ciało przestało istnieć lub że jego organy uległy zniszczeniu. 

W przypadku Grahama diagnoza miała szczególne znaczenie, ponieważ była jednym z pierwszych przypadków, w których subiektywne przekonanie pacjenta znalazło wyraźne odzwierciedlenie w badaniach obrazowych mózgu.

Dlaczego ten przypadek jest tak ważny

Historia Grahama stała się jednym z kluczowych punktów odniesienia w badaniach nad świadomością. Pokazała, że poczucie bycia żywym nie jest oczywistym efektem samego istnienia organizmu, lecz wynikiem złożonej pracy mózgu.

Graham oddychał, mówił, chodził – a jednak nie miał subiektywnego doświadczenia życia. Jego przypadek podważył intuicyjne przekonanie, że świadomość i istnienie są nierozerwalne.

To również jeden z najmocniejszych dowodów na to, że zaburzenia świadomości nie zawsze objawiają się chaosem czy dezorientacją. Czasem przyjmują postać spokojnej, logicznej narracji, która – choć fałszywa – jest dla pacjenta absolutnie realna.

Co stało się później

Publikacje naukowe nie ujawniają szczegółów dalszego życia Grahama. Wiadomo, że był leczony farmakologicznie i pozostawał pod opieką specjalistów. Jego przypadek do dziś jest cytowany w literaturze neurologicznej i psychiatrycznej jako jedno z najbardziej niezwykłych studiów nad granicami świadomości.

Nie dlatego, że był sensacyjny.
Lecz dlatego, że pokazał, jak cienka bywa granica między biologicznym życiem a poczuciem istnienia.

Z czasem, dzięki połączeniu farmakoterapii i psychoterapii, jego stan zaczął się poprawiać, choć – jak sam podkreślał – poczucie „normalności” wracało bardzo powoli (New Scientist, 2013; wypowiedzi lekarzy prowadzących).

Bibliografia

1. Laureys S., Boly M., Maquet P., Tracking the recovery of consciousness, Progress in Brain Research
2. Laureys S. et al., Brain function in nihilistic delusions, Neuropsychologia
3. New Scientists. Mindscapes: First interview with a dead man