Kolagen dla koni dla ludzi – czy można go stosować? Bezpieczeństwo i różnice

W Internecie można znaleźć osoby, które zamiast suplementów przeznaczonych dla ludzi kupują kolagen, MSM, glukozaminę lub preparaty witaminowo-mineralne dla koni. Powód jest zazwyczaj prosty: produkty dla dużych zwierząt są sprzedawane w większych opakowaniach i mogą wydawać się znacznie tańsze w przeliczeniu na gram składnika. Pojawia się więc pytanie: skoro kolagen pozostaje kolagenem, to czy człowiek może przyjmować produkt przeznaczony dla konia? Odpowiedź nie zależy wyłącznie od nazwy głównego składnika. Preparat dla koni nie jest produktem przeznaczonym do spożycia przez ludzi i podlega innym wymaganiom prawnym oraz innym procedurom i metodom oceny bezpieczeństwa.

Czym właściwie jest „kolagen dla koni”?

Kolagen dla koni to preparat przeznaczony do stosowania w żywieniu koni, najczęściej jako składnik wspierający aparat ruchu. Może zawierać hydrolizowany kolagen samodzielnie albo w połączeniu z innymi substancjami, takimi jak MSM, glukozamina, chondroityna, kwas hialuronowy, witaminy czy składniki mineralne. 

Równie istotne jest to, że produkt określany potocznie jako „suplement dla koni” nie musi być odpowiednikiem suplementu diety dla człowieka. W prawie Unii Europejskiej produkty żywieniowe dla zwierząt mogą być klasyfikowane między innymi jako materiały paszowe, dodatki paszowe albo mieszanki paszowe. Rozporządzenie (WE) nr 767/2009 definiuje mieszankę paszową uzupełniającą jako mieszankę o wysokiej zawartości określonych substancji, przeznaczoną do uzupełniania dawki pokarmowej zwierzęcia.

Suplement diety dla człowieka jest natomiast środkiem spożywczym przeznaczonym do uzupełniania normalnej diety. Jak przypomina Główny Inspektorat Sanitarny, powinien być przeznaczony do spożycia przez ludzi w określonych, odmierzonych porcjach i oznaczony jako „suplement diety”. To dwie różne kategorie produktów.

Czy człowiek może przyjmować kolagen dla koni?

Nie ma podstaw, aby uznać preparat przeznaczony dla koni za odpowiedni suplement dla człowieka tylko dlatego, że jego głównym składnikiem jest kolagen. Producent takiego produktu dobiera skład, dawkowanie, substancje dodatkowe i sposób stosowania z myślą o zwierzęciu. Produkt nie jest wprowadzany na rynek jako żywność dla ludzi.

Nie oznacza to, że każdy preparat dla koni musi być toksyczny dla człowieka. Część jego składników może być dokładnie tymi samymi substancjami, które występują również w produktach dla ludzi. Problem polega na czym innym: bezpieczeństwa całego produktu nie można wywnioskować wyłącznie z obecności znanego składnika.

Przepisy dotyczące pasz w Unii Europejskiej są rygorystyczne. Dodatki paszowe muszą przechodzić ocenę bezpieczeństwa, a pasze nie mogą stwarzać zagrożenia dla zdrowia zwierząt, ludzi ani środowiska. Jest to jednak ocena przeprowadzana w kontekście ich przewidzianego zastosowania w żywieniu zwierząt. Nie jest równoznaczna z dopuszczeniem gotowego produktu do bezpośredniego spożywania przez człowieka.

Dlaczego ten sam składnik nie oznacza tego samego produktu?

Najprościej można to wyjaśnić na przykładzie kolagenu. Hydrolizowany kolagen przeznaczony dla ludzi i hydrolizowany kolagen znajdujący się w preparacie dla koni mogą dostarczać podobnych peptydów i aminokwasów. Nie oznacza to jednak, że oba opakowania można traktować zamiennie.

Gotowy preparat może poza kolagenem zawierać witaminy, minerały, aromaty, nośniki, konserwanty lub inne dodatki. Ich ilości są ustalane dla określonego sposobu żywienia zwierzęcia. Szczególne znaczenie ma to w przypadku produktów wieloskładnikowych, ponieważ dawka odpowiednia dla konia nie stanowi podstawy do obliczania dawki dla człowieka poprzez proste przeliczenie jej według masy ciała.

Dotyczy to zwłaszcza witamin i składników mineralnych. Nadmierne spożycie niektórych z nich może być szkodliwe. Z tego powodu preparat zawierający wyłącznie hydrolizat kolagenu stanowi zupełnie inny przypadek niż wieloskładnikowa mieszanka dla koni zawierająca oprócz niego na przykład witaminy A, D i E, selen, miedź, mangan czy inne mikroelementy.

Czy kolagen dla koni działa na człowieka lepiej?

Nie ma wiarygodnych dowodów, że kolagen jest skuteczniejszy tylko dlatego, że produkt przeznaczono dla koni. O działaniu mogą decydować między innymi rodzaj i stopień hydrolizy kolagenu, dawka, skład produktu oraz rzeczywista jakość zastosowanego surowca, a nie zwierzę przedstawione na etykiecie.

Badania nad doustnym stosowaniem hydrolizowanego kolagenu u ludzi rzeczywiście istnieją. Metaanaliza opublikowana w 2023 roku w czasopiśmie Nutrients, obejmująca 26 randomizowanych badań i 1721 uczestników, wykazała poprawę nawodnienia i elastyczności skóry w grupach przyjmujących hydrolizowany kolagen. Autorzy jednocześnie wskazali na różnice między badaniami oraz potrzebę dalszych dużych badań klinicznych.

Nowszy przegląd systematyczny randomizowanych badań również wskazuje na możliwe korzyści dla skóry, ale zwraca uwagę, że większość analizowanych badań charakteryzowała się wysokim ryzykiem błędu systematycznego. Oznacza to, że istnieją podstawy do badania działania suplementacji kolagenu, lecz nie uzasadnia to przypisywania mu wszystkich właściwości reklamowanych przez producentów.

O tym, czym jest kolagen i jakie są podstawy jego suplementacji, pisaliśmy szerzej w artykule Kolagen naturalny – dlaczego warto go suplementować?.

A co z kolagenem dla koni „na stawy”?

Właśnie preparaty wspierające aparat ruchu koni są jednym z powodów zainteresowania tego typu produktami wśród ludzi. Często zawierają nie tylko hydrolizat kolagenu, ale również MSM, glukozaminę, chondroitynę, kwas hialuronowy, minerały i witaminy.

Należy jednak oddzielić dowody dotyczące poszczególnych substancji stosowanych u ludzi od właściwości konkretnego preparatu dla konia. Badanie ludzkiego preparatu zawierającego określoną dawkę hydrolizatu kolagenu nie potwierdza automatycznie skuteczności mieszanki paszowej zawierającej podobny składnik.

Dobrym przykładem ostrożności w interpretacji takich danych jest opinia Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności dotycząca hydrolizatu kolagenu i utrzymania prawidłowego stanu stawów. EFSA uznała przedstawione wówczas dowody za niewystarczające do potwierdzenia wnioskowanego oświadczenia zdrowotnego. Nie oznacza to, że kolagen „nie działa na stawy”, lecz pokazuje, że konkretne twierdzenie zdrowotne wymaga konkretnych i odpowiednio silnych dowodów.

Dlaczego ludzie kupują suplementy dla koni?

Najważniejszą przyczyną jest ekonomia. Koń waży kilkaset kilogramów, dlatego preparaty żywieniowe są często sprzedawane w opakowaniach zawierających setki gramów lub kilka kilogramów produktu. Cena jednego grama kolagenu, MSM czy glukozaminy może przez to wyglądać atrakcyjniej niż w małym opakowaniu produktu dla ludzi.

Drugim powodem jest przekonanie, że preparat dla dużego zwierzęcia musi być bardziej skoncentrowany lub „mocniejszy”. Nie jest to jednak kryterium jakości ani skuteczności. Większa zawartość substancji w opakowaniu wynika przede wszystkim z zupełnie innego sposobu dawkowania.

Trzecim czynnikiem są internetowe rekomendacje. W przypadku produktów dla koni łatwo spotkać opinie o znakomitym stosunku ceny do zawartości składnika. Takie doświadczenia użytkowników nie zastępują jednak oceny produktu przeznaczonego do stosowania u ludzi.

Kolagen dla ludzi a kolagen dla koni – najważniejsza różnica

Jeżeli człowiek chce stosować hydrolizowany kolagen, nie ma racjonalnego powodu, aby wybierać preparat dla koni zamiast produktu przeznaczonego do spożycia przez ludzi o jasno określonym składzie i dawkowaniu. W obu przypadkach można spotkać podobną substancję podstawową, ale tylko produkt dla ludzi jest wprowadzany do obrotu z przeznaczeniem do stosowania przez człowieka.

Warto też odróżnić samo pochodzenie surowca od przeznaczenia gotowego preparatu. Kolagen wołowy, wieprzowy czy rybi w produkcie dla ludzi nie jest tym samym pojęciem co „kolagen dla koni”. Pierwsze określenie mówi, skąd pozyskano kolagen, a drugie – dla kogo przeznaczono produkt.

Czy witaminy dla koni mogą brać ludzie?

W przypadku wieloskładnikowych preparatów witaminowo-mineralnych argument przeciwko samodzielnemu stosowaniu jest jeszcze silniejszy. Koń i człowiek mają inne zapotrzebowanie żywieniowe, a mieszanka przygotowana dla zwierzęcia może dostarczać poszczególne składniki w proporcjach nieodpowiednich dla człowieka.

Nie należy więc próbować samodzielnie „przeliczać” końskiej dawki na kilogram masy ciała. Zapotrzebowanie na witaminy, minerały i inne substancje nie rośnie liniowo wraz z masą organizmu, a metabolizm różnych gatunków znacznie się różni.

Główny Inspektorat Sanitarny zwraca ponadto uwagę, że nawet suplementy przeznaczone dla ludzi mogą powodować działania niepożądane oraz wchodzić w interakcje z lekami. Więcej artykułów dotyczących suplementacji znajduje się w dziale Suplementy.

Czy preparat dla konia może być niebezpieczny dla człowieka?

Ryzyko zależy od konkretnego produktu. Nie można uczciwie powiedzieć, że każdy preparat przeznaczony dla koni jest dla człowieka szkodliwy. Nie można również przyjąć odwrotnego założenia i uznać go za bezpieczny tylko dlatego, że na liście składników znajdują się substancje znane z suplementów dla ludzi.

Szczególną ostrożność należy zachować przy produktach wieloskładnikowych, wysoko skoncentrowanych oraz zawierających składniki, których bezpieczna ilość zależy od całkowitego spożycia również z innych źródeł. Inna sytuacja dotyczy również produktów leczniczych weterynaryjnych. Leku dla konia nie należy traktować jak suplementu i stosować u człowieka.

Jeżeli na opakowaniu znajduje się informacja, że produkt jest przeznaczony dla zwierząt, należy traktować ją dosłownie. Brak ostrzeżenia „nie stosować u ludzi” również nie oznacza, że produkt został oceniony jako odpowiedni do spożycia przez człowieka.

Co wybrać zamiast suplementu dla koni?

Jeśli celem jest suplementacja kolagenu, najprostsze rozwiązanie to wybór preparatu przeznaczonego dla ludzi, ze wskazanym źródłem i ilością kolagenu w porcji oraz możliwie prostym składem. Pozwala to ocenić rzeczywistą dawkę i uniknąć niepotrzebnych dodatków.

W przypadku witamin i składników mineralnych warto najpierw ustalić, czy suplementacja jest w ogóle potrzebna. GIS podkreśla, że suplementy mają uzupełniać dietę, a nie zastępować prawidłowe odżywianie lub leczenie. 

Kolagen i suplementy dla koni dla ludzi – najważniejsze wnioski

Kolagen przeznaczony dla koni może zawierać tę samą podstawową substancję, która występuje w suplementach dla ludzi, ale nie czyni to z niego produktu przeznaczonego do spożycia przez człowieka. Pasze i mieszanki paszowe podlegają regulacjom dotyczącym żywienia zwierząt, natomiast suplementy dla ludzi są środkami spożywczymi przeznaczonymi do uzupełniania ludzkiej diety.

Nie ma także dowodów, że „koński” kolagen jest silniejszy lub skuteczniejszy od odpowiedniego hydrolizatu kolagenu przeznaczonego dla ludzi. Jego popularność wynika przede wszystkim z dużych opakowań i atrakcyjnej ceny w przeliczeniu na gram. Oszczędność nie zmienia jednak przeznaczenia produktu.

Jeżeli celem jest przyjmowanie kolagenu, MSM, glukozaminy, witamin lub minerałów, rozsądniejszym rozwiązaniem jest produkt przeznaczony dla człowieka, którego skład oraz zalecaną porcję można ocenić w odniesieniu do potrzeb i bezpieczeństwa ludzi.

FAQ – kolagen i suplementy dla koni dla ludzi

Czy człowiek może brać kolagen dla koni?

Nie powinno się traktować kolagenu dla koni jak zamiennika suplementu dla ludzi. Nawet jeśli zawiera podobny hydrolizat kolagenu, gotowy produkt został opracowany i oznaczony z przeznaczeniem do żywienia zwierząt, a nie ludzi.

Czy preparat z kolagenenm dla koni jest bezpieczny dla ludzi?

Nie da się uznać go za bezpieczny dla człowieka wyłącznie na podstawie obecności kolagenu w składzie. Znaczenie mają również dawka, substancje dodatkowe, sposób produkcji i przeznaczenie całego produktu.

Czy kolagen dla koni działa lepiej niż kolagen dla ludzi?

Nie ma dowodów, że preparat przeznaczony dla koni działa u człowieka lepiej tylko dlatego, że zawiera większą ilość składnika lub jest bardziej skoncentrowany. O właściwościach produktu decydują przede wszystkim skład, dawka i jakość surowca.

Dlaczego ludzie kupują suplementy dla koni?

Najczęściej ze względu na cenę i duże opakowania. W przeliczeniu na gram kolagenu, MSM lub glukozaminy, preparaty dla koni mogą wydawać się tańsze niż suplementy przeznaczone dla ludzi.

Czy można brać witaminy dla koni?

Nie jest to dobry pomysł. Preparaty witaminowo-mineralne dla koni mogą zawierać składniki w proporcjach i dawkach dobranych do potrzeb tego gatunku, dlatego nie powinny być stosowane przez ludzi na podstawie prostego przeliczenia masy ciała.

Czy suplementy dla koni i suplementy dla ludzi podlegają tym samym przepisom?

Nie. Produkty dla koni są regulowane jako pasze, materiały paszowe, dodatki lub mieszanki paszowe, natomiast suplementy diety dla ludzi są środkami spożywczymi przeznaczonymi do uzupełniania ludzkiej diety.

Bibliografia

1. Główny Inspektorat Sanitarny, Suplementy diety, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej: https://www.gov.pl/web/gis/suplementy-diety.
2. Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej, Rozporządzenie (WE) nr 767/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie wprowadzania na rynek i stosowania pasz, EUR-Lex: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2009/767/oj.
3. European Commission, Feed additives – Food Safety: https://food.ec.europa.eu/food-safety/animal-feed/feed-additives_en.
4. Pu S.Y., Huang Y.L., Pu C.M. i wsp., Effects of Oral Collagen for Skin Anti-Aging: A Systematic Review and Meta-Analysis, Nutrients. 2023;15(9):2080. doi:10.3390/nu15092080: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37432180/.
5. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to collagen hydrolysate and maintenance of joints, EFSA Journal. 2011;9(7):2291. doi:10.2903/j.efsa.2011.2291: https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2011.2291.