7 czakr – znaczenie, kolory i rozmieszczenie. Czym właściwie są czakry?

Czakry to pojęcie wywodzące się z indyjskich tradycji duchowych, jogicznych i tantrycznych. W najpopularniejszym obecnie systemie mówi się o siedmiu głównych czakrach rozmieszczonych symbolicznie wzdłuż osi ciała – od podstawy kręgosłupa po czubek głowy. Każdej z nich przypisuje się określone znaczenie, obszar doświadczenia, symbol, mantrę, a we współczesnych interpretacjach również charakterystyczny kolor.

Czakra podstawy kojarzona jest z bezpieczeństwem i zakorzenieniem, czakra sakralna z emocjami i twórczością, splotu słonecznego ze sprawczością, serca z miłością i współczuciem, gardła z komunikacją, trzeciego oka z intuicją, a korony – z duchowością i przekraczaniem indywidualnego „ja”.

Nie oznacza to jednak, że w ciele człowieka znajdują się siedem fizycznych narządów czy „wirów energii”, które można wykryć medycznie. Czakry należą do systemów opisujących ciało subtelne, a nie do anatomii człowieka rozumianej przez współczesną medycynę. Warto o tym pamiętać, ponieważ wokół czakr narosło wiele późniejszych przekonań, które nie zawsze odpowiadają dawnym źródłom.

Czym są czakry?

Słowo cakra pochodzi z sanskrytu i oznacza m.in. koło, dysk lub krąg. W różnych nurtach indyjskiej duchowości terminem tym określano szczególne ośrodki związane z tzw. ciałem subtelnym.

Według tych koncepcji człowiek nie jest opisywany wyłącznie jako ciało fizyczne. Istnieje również subtelny wymiar doświadczenia, w którym pojawiają się pojęcia takie jak prana, nadi czy właśnie czakry.

Nie należy jednak utożsamiać ich wprost z narządami, gruczołami czy splotami nerwowymi. Takie analogie stały się bardzo popularne we współczesnej literaturze ezoterycznej, ale są późniejszym sposobem interpretowania dawnych systemów.

Podobną ideę niewidzialnych kanałów i energii spotykamy również w innych kulturach. Przykładem jest chińska koncepcja energii Qi i systemu meridianów. Nie są to jednak te same systemy i nie powinno się traktować meridianów oraz czakr jako różnych nazw jednej struktury.

Skąd pochodzi system czakr?

Popularne stwierdzenie, że „od tysięcy lat Hindusi znają siedem czakr w kolorach tęczy”, jest znacznym uproszczeniem.

Idee ośrodków subtelnych pojawiają się w różnych indyjskich tradycjach, szczególnie tantrze i jodze, ale nie istniał jeden uniwersalny system czakr obowiązujący wszystkie szkoły. Poszczególne teksty mogły opisywać inną liczbę centrów, inaczej je rozmieszczać i przypisywać im odmienne funkcje.

Znany obecnie na Zachodzie układ siedmiu głównych czakr jest więc jednym z modeli, który z czasem stał się najbardziej popularny.

Dużą rolę w jego rozpowszechnieniu odegrało zainteresowanie zachodnich autorów jogą, tantrą i filozofią Indii na przełomie XIX i XX wieku. W kolejnych dziesięcioleciach system czakr był coraz częściej łączony z psychologią, kolorami, gruczołami dokrewnymi, kamieniami, muzyką oraz różnymi formami pracy rozwojowej.

Dlatego dobrze jest rozróżniać historyczne tradycje indyjskie od ich współczesnych, zachodnich interpretacji.

7 czakr – znaczenie, kolory i rozmieszczenie

Poniższa tabela przedstawia najczęściej spotykany dzisiaj system siedmiu czakr. Lokalizacje mają charakter symboliczny i odnoszą się do tradycji ciała subtelnego.

1. Muladhara – czakra podstawy

Muladhara jest pierwszą czakrą popularnego systemu siedmiu centrów. Lokalizuje się ją symbolicznie w dolnej części osi ciała, najczęściej w okolicy podstawy kręgosłupa i dna miednicy.

We współczesnych interpretacjach wiąże się ją przede wszystkim z podstawowymi potrzebami: bezpieczeństwem, stabilnością, poczuciem przynależności, kontaktem z własnym ciałem i zdolnością do funkcjonowania w materialnym świecie.

Jej żywiołem jest tradycyjnie ziemia, a mantrą nasienną – LAM. W popularnym współczesnym systemie przypisuje się jej kolor czerwony.

Określenie „silna” lub „zrównoważona czakra podstawy” można więc rozumieć symbolicznie jako stan, w którym człowiek czuje się stabilnie i bezpiecznie. Nie oznacza to jednak, że problemy lękowe, trawienne czy schorzenia kręgosłupa są dowodem na fizyczną „blokadę Muladhary”.

2. Svadhisthana – czakra sakralna

Svadhisthana umieszczana jest w rejonie podbrzusza. Najczęściej łączy się ją z emocjami, zmysłowością, przyjemnością, seksualnością, twórczością i zdolnością do przeżywania zmian.

Jej symbolem jest żywioł wody, który dobrze oddaje ideę płynności i zmienności emocjonalnej. Mantrą przypisywaną tej czakrze jest VAM, natomiast w popularnym systemie kolorystycznym reprezentuje ją pomarańczowy.

Współczesna psychologizująca interpretacja czakr traktuje Svadhisthanę jako metaforę naszej relacji z przyjemnością, bliskością i własnymi uczuciami. Jest to jednak interpretacja symboliczna, a nie model psychologiczny stosowany w diagnostyce klinicznej.

3. Manipura – czakra splotu słonecznego

Manipura umieszczana jest w okolicy nadbrzusza, często opisywanej jako rejon splotu słonecznego.

Symbolicznie wiąże się z siłą woli, poczuciem własnej wartości, zdolnością do działania, niezależnością oraz sprawczością.

Przypisanym jej żywiołem jest ogień, mantrą RAM, a we współczesnym systemie kolorów – żółty.

W języku popularnej ezoteryki często mówi się o „osłabionej Manipurze”, gdy ktoś ma problem z podejmowaniem decyzji, stawianiem granic czy poczuciem własnej wartości. Takie określenia mogą funkcjonować jako metafora, ale nie powinny zastępować psychologicznego wyjaśnienia rzeczywistych trudności.

4. Anahata – czakra serca

Anahata jest czwartą czakrą i zajmuje szczególne miejsce w popularnym siedmiostopniowym systemie, ponieważ znajduje się pomiędzy trzema dolnymi i trzema górnymi centrami.

Umieszcza się ją symbolicznie w centralnej części klatki piersiowej. Łączona jest z miłością, współczuciem, empatią, otwartością, więzią i zdolnością zarówno do dawania, jak i przyjmowania uczuć.

Jej żywiołem jest powietrze, mantrą YAM, a najczęściej przypisywanym kolorem – zielony. W niektórych systemach pojawia się również róż.

Temat ten szerzej omawiamy w osobnym materiale poświęconym znaczeniu czakry serca Anahata.

5. Vishuddha – czakra gardła

Vishuddha lokalizowana jest w okolicy gardła. Symbolizuje komunikację, zdolność wyrażania siebie, mówienia prawdy oraz słuchania innych.

W popularnych zestawieniach jej kolorem jest błękit lub niebieski, a mantrą HAM. Żywioł tej czakry bywa określany jako przestrzeń lub eter.

Współczesna interpretacja często odnosi Vishuddhę do pytania: czy potrafimy jasno mówić o swoich potrzebach, przekonaniach i emocjach?

Ponownie warto jednak zachować rozróżnienie między symboliką a fizjologią. Problemy z gardłem czy tarczycą nie są medycznym dowodem na „zamkniętą czakrę gardła”.

6. Ajna – czakra trzeciego oka

Ajna jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych czakr. Lokalizuje się ją w okolicy pomiędzy brwiami i popularnie nazywa czakrą trzeciego oka.

Symbolicznie wiąże się ją z intuicją, koncentracją, wglądem, wyobraźnią i zdolnością obserwowania własnego umysłu.

We współczesnym systemie jej kolorem jest najczęściej indygo, natomiast przypisywaną mantrą – OM.

Czakra trzeciego oka zajmuje szczególne miejsce w zachodniej ezoteryce, gdzie bywa łączona z jasnowidzeniem, telepatią czy doświadczeniami pozazmysłowymi. Takich twierdzeń nie należy jednak przedstawiać jako potwierdzonych naukowo właściwości człowieka.

7. Sahasrara – czakra korony

Sahasrara umieszczana jest symbolicznie nad czubkiem głowy lub na jego szczycie. W ikonografii przedstawia się ją często jako lotos o bardzo dużej liczbie płatków.

Jest związana z duchowością, transcendencją, doświadczeniem jedności i przekraczaniem ograniczonego poczucia indywidualnego „ja”.

Najczęściej przypisywanymi kolorami są fioletowy, biały lub światło pozbawione konkretnej barwy.

W systemach związanych z kundalini osiągnięcie najwyższych centrów świadomości przedstawiane jest jako końcowy etap drogi energii wznoszącej się wzdłuż osi ciała. Zainteresowanie tą koncepcją przetrwało również we współczesnej kulturze, choć bywa interpretowane na bardzo różne sposoby. Przykładem może być opisywany przez nas spór dotyczący jogi i symboliki energii kundalini.

Czakry - Gdzie się znajdują i jakie mają znaczenie

Czy kolory czakr są starożytną tradycją?

To jedna z najważniejszych rzeczy, o których rzadko wspominają popularne artykuły o czakrach.

Dzisiejszy schemat:

• czerwony – Muladhara,
• pomarańczowy – Svadhisthana,
• żółty – Manipura,
• zielony – Anahata,
• niebieski – Vishuddha,
• indygo – Ajna,
• fioletowy – Sahasrara

jest przede wszystkim współczesnym, zachodnim sposobem porządkowania systemu siedmiu czakr.

Dawne teksty indyjskie rzeczywiście zawierały rozbudowaną symbolikę barw, płatków lotosu, sylab, bóstw, żywiołów i figur geometrycznych, ale nie należy zakładać, że od początku istniała jedna uniwersalna „tęcza siedmiu czakr”, identyczna z grafikami publikowanymi obecnie w internecie.

Nie oznacza to, że współczesne kolory są „błędne”. Stały się po prostu częścią nowoczesnego systemu symbolicznego i to właśnie w takim znaczeniu najlepiej je traktować.

Co oznacza „zablokowana czakra”?

W poradnikach ezoterycznych bardzo często pojawiają się określenia takie jak „zablokowana czakra”, „zamknięta czakra” albo „nadaktywna czakra”.

W tradycyjnym lub duchowym języku może to oznaczać zaburzenie przepływu energii albo przeszkodę w określonym rodzaju praktyki. We współczesnym języku rozwoju osobistego pojęcia te są natomiast często stosowane metaforycznie.

Przykładowo:

• „blokada czakry podstawy” może symbolizować brak poczucia bezpieczeństwa;
• „blokada czakry sakralnej” – trudność w kontakcie z emocjami lub przyjemnością;
• „blokada splotu słonecznego” – problemy ze sprawczością;
• „blokada czakry serca” – trudności w bliskości;
• „blokada czakry gardła” – trudność w wyrażaniu siebie;
• „blokada trzeciego oka” – brak wglądu lub poczucie dezorientacji;
• „blokada czakry korony” – poczucie braku sensu lub duchowej więzi.

Problem zaczyna się wtedy, gdy metaforyczne określenie zaczyna zastępować diagnozę medyczną lub psychologiczną.

Nie ma podstaw, aby np. choroby tarczycy tłumaczyć blokadą Vishuddhy, zaburzenia jelit blokadą Muladhary czy problemy kardiologiczne blokadą Anahaty. Objawy zdrowotne wymagają odpowiedniej diagnostyki niezależnie od tego, czy ktoś interesuje się praktykami duchowymi.

Jak pracuje się z czakrami?

Sformułowania takie jak „otwieranie czakr”, „oczyszczanie czakr” czy „równoważenie czakr” mogą oznaczać bardzo różne praktyki w zależności od szkoły.

Do najczęściej spotykanych należą:

• medytacja skoncentrowana na określonym obszarze ciała;
• praca z oddechem;
• powtarzanie mantr;
• wizualizacja symbolu lub koloru;
• wybrane praktyki jogi;
• obserwowanie emocji i reakcji związanych z symbolicznym znaczeniem konkretnej czakry.

Dla osoby początkującej najbezpieczniejszym punktem wyjścia nie musi być wcale próba „pobudzenia energii”, lecz zwykłe ćwiczenie uwagi.

Można na przykład usiąść spokojnie, obserwować oddech i przez kilka minut kierować uwagę na wybrany obszar ciała, bez oczekiwania niezwykłych doznań. Taką praktykę można potraktować podobnie jak wizualizację lub ćwiczenie koncentracji.

Jeżeli nie masz doświadczenia w tego typu praktykach, warto zacząć od podstaw i poznać proste techniki medytacji dla początkujących, zamiast od razu wykonywać intensywne ćwiczenia oddechowe czy próbować wywoływać odmienne stany świadomości.

Czy można „odblokować wszystkie czakry”?

Nie istnieje obiektywny test, który pozwalałby stwierdzić, że dana czakra jest otwarta w 40, 70 czy 100 procentach. Tego rodzaju wartości spotykane w internecie nie są pomiarami fizjologicznymi.

Jeżeli jednak traktujemy system czakr jako mapę symbolicznej pracy nad sobą, pytanie można postawić inaczej: czy czuję się bezpiecznie? Czy potrafię przeżywać emocje? Czy umiem działać? Czy tworzę zdrowe relacje? Czy potrafię mówić o swoich potrzebach? Czy mam zdolność do refleksji? Czy widzę sens w swoim życiu?

W takim ujęciu siedem czakr tworzy interesującą mapę tematów, nad którymi człowiek może się zastanawiać bez konieczności traktowania ich jak dosłownych struktur biologicznych.

Czy istnienie czakr zostało potwierdzone naukowo?

Nie ma obecnie naukowych dowodów potwierdzających istnienie czakr jako fizycznych centrów energii w ludzkim ciele.

Nie oznacza to, że wszystkie praktyki kojarzone z czakrami są pozbawione znaczenia. Medytacja, kontrola oddechu, łagodna joga czy ćwiczenia koncentracji mogą oddziaływać na samopoczucie i funkcjonowanie organizmu poprzez mechanizmy znane psychologii i fizjologii.

To jednak coś innego niż udowodnienie, że efekt wynika z otwarcia konkretnego energetycznego wiru.

Takie rozróżnienie pozwala jednocześnie szanować tradycję i zachować krytyczne podejście. Czakry można badać jako element historii religii, jogi, tantry, medytacji i współczesnej duchowości bez konieczności przedstawiania ich jako części ludzkiej anatomii.

Czakry a gruczoły dokrewne – czy istnieje związek?

Współczesne książki i strony poświęcone czakrom często zestawiają siedem centrów energetycznych z gruczołami dokrewnymi: np. czakrę gardła z tarczycą, trzeciego oka z przysadką lub szyszynką, a czakrę korony z określonymi strukturami mózgu.

Takie zestawienia są popularną próbą odnalezienia biologicznego odpowiednika dawnych pojęć, ale nie stanowią potwierdzonego modelu anatomii czy endokrynologii.

Podobieństwo lokalizacji nie dowodzi, że tradycyjna czakra i określony gruczoł są tą samą strukturą albo że wpływając na czakrę, można leczyć choroby hormonalne.

Czakry, prana i nadi – jak te pojęcia się łączą?

W tradycjach jogicznych czakry nie funkcjonują w izolacji. Są częścią szerszego obrazu ciała subtelnego.

Pojawia się w nim przede wszystkim prana, czyli pojęcie siły życiowej, oraz nadi – subtelnych kanałów, którymi według tych koncepcji ma przemieszczać się energia.

Szczególne znaczenie przypisuje się trzem kanałom: ida, pingala i sushumna. Sushumna opisywana jest jako główny kanał biegnący wzdłuż centralnej osi ciała. To właśnie w odniesieniu do niego przedstawia się często kolejne czakry.

W systemach kundalini energia symbolicznie przedstawiana jako zwinięty wąż ma znajdować się u podstawy tej osi, a jej przebudzenie wiązane jest z ruchem ku wyższym centrom świadomości.

Są to elementy określonych tradycji duchowych, a nie opis struktur rozpoznawanych przez współczesną anatomię.

Czy warto interesować się czakrami?

To zależy od tego, czego szukamy.

Dla osób zainteresowanych jogą, historią religii, medytacją czy duchowością czakry są bardzo ważnym i fascynującym tematem. Pokazują, w jaki sposób różne tradycje próbowały opisywać relację pomiędzy ciałem, emocjami, uwagą i doświadczeniem duchowym.

Można również potraktować je jako system symboliczny. Siedem kolejnych poziomów – od bezpieczeństwa i podstawowych potrzeb po refleksję nad sensem i duchowością – tworzy intuicyjną mapę doświadczenia człowieka.

Nie ma natomiast powodu, by każdą dolegliwość, trudność psychiczną czy kryzys życiowy automatycznie tłumaczyć „zablokowaną czakrą”.

7 czakr – znaczenie i rozmieszczenie w skrócie

Najpopularniejszy obecnie system wyróżnia siedem głównych czakr rozmieszczonych symbolicznie od podstawy kręgosłupa po szczyt głowy:

1. Muladhara – czakra podstawy – bezpieczeństwo i stabilność;
2. Svadhisthana – czakra sakralna – emocje, przyjemność i kreatywność;
3. Manipura – czakra splotu słonecznego – sprawczość i siła woli;
4. Anahata – czakra serca – miłość i współczucie;
5. Vishuddha – czakra gardła – komunikacja i ekspresja;
6. Ajna – czakra trzeciego oka – intuicja i wgląd;
7. Sahasrara – czakra korony – duchowość i transcendencja.

Znane zestawienie kolorów od czerwieni po fiolet jest przede wszystkim elementem współczesnego systemu czakr. Historyczne tradycje indyjskie były znacznie bardziej zróżnicowane i nie posługiwały się jedną uniwersalną mapą siedmiu centrów w formie, którą najczęściej widzimy dziś na grafikach.

Czakry pozostają ważnym elementem jogi, tantry i współczesnej duchowości, ale należy rozumieć je w odpowiednim kontekście: jako element systemu ciała subtelnego i symbolicznej mapy doświadczenia, a nie jako potwierdzone anatomicznie narządy człowieka.

Bibliografia

1. Eliade M., Joga. Nieśmiertelność i wolność, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997.
2. Feuerstein G., Joga – encyklopedia, Wydawnictwo Brama, Poznań 2004.
3. Świerzowska A., Joga. Droga do transcendencji, Wydawnictwo WAM, Kraków 2009.
4. Frauwallner E., Historia filozofii indyjskiej. Tom 1, PWN, Warszawa 1990.
5. Marcinkowska-Rosół M., Sellmer S., Hathapradipika. Wstęp, tekst, przekład z objaśnieniami, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2018.